به گزارش «نفت ما»، در شرایطی که ایران با چالش‌های اقتصادی و سیاسی متعددی مواجه بود، آغاز جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل هم مانند پتکی بر سر اقتصاد کشور فرود آمد.

حتی پیش از اینکه پای جنگی در میان باشد، خوشبینانه‌ترین عددی که برای کسری بودجه سال 1405 شنیده می‌شد، حدود 615 هزار میلیارد تومانی بود و آخرین تورمی هم که اعلام شد تورم نقطه به نقطه دی ماه بود که عدد تاریخی 60 درصد را نشان میداد.

دولت چهاردهم از ابتدای سال جاری با بحران‌هایی چون تحریم و کاهش صادرات، جنگ 12 روزه و فعال شدن مکانیزم ماشه مواجه شد و ظاهرا چاره‌ای جز شتاب بخشیدن به ماشین چاپ پولش نداشت. از همین رو آذرماه امسال رشد نقدینگی نیز با شکستن رکورد 48 ماهه به 41 درصد رسید.

لایحه بودجه 1405 نشان داد که دولت برای سال بعد هم طبق روال گذشته، برنامه‌ای جز افزایش وابستگی به درآمدهای نفتی و مالیاتی ندارد؛ افزایش حدود 40 درصدی مالیات‌ها و پیش‌بینی خوشبینانه فروش نفت در بودجه سال بعد نیز گواه همین موضوع است.

حالا اما در واپسین روزهای 1404، جنگی بر اقتصاد آوار شده که نه تنها ایران، که پیش‌بینی می‌شود اقتصاد تمام جهان را تحت تاثیر قرار دهد. دانیل کاتز، معاون رئیس صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده که تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه می‌تواند در پی خسارات گسترده به زیرساخت‌‌ها، تولیدات و تاسیسات انرژی و حتی تاثیر بر گردشگری، اقتصاد تمام جهان را از نظر تورم و میزان رشد تحت تاثیر قرار دهد.

در این میان اختلال در تنگه هرمز نیز رسما تجارت در منطقه را فلج کرده است. براساس نوشته فایننشال تایمز تعداد کشتی‌های وارد شونده به خلیج فارس از 20 فروند در هفتم اسفندماه به 10 فروند تا روز گذشته رسیده است. چرا که نرخ بیمه این کشتی‌ها نه فقط در خود تنگه بلکه حتی در آب‌های اطراف آن، 12 برابر شده و به سه درصد ارزش خود کشتی‌ها رسیده است!

این یعنی صادرات نفت و پتروشیمی ایران که از مهر ماه امسال با افزایش تحریم‌ها فلج شده بود، حالا با تداوم جنگ و افزایش مجدد ریسک و هزینه حمل و نقل، با سرعت سقوط می‌کند. حتی پیش از جنگ نیز در پی تحریم‌ها، فروش نفت برای دولت ایران چنان سخت شده بود که قرار بود به واردکنندگان نهاده‌های دامی محموله نفتی بدهد تا آنها برایش تهاتر کنند! حتی در نیمه دوم 1404، تکلیف صنایع ارزآور مثل پتروشیمی یا فولاد نیز با قطع مکرر انرژی و افزایش سرسام‌آور هزینه‌های تجارت و تامین خوراک روشن بود. تا جایی که از همان زمان پیش‌بینی می‌شد ارزآوری پتروشیمی‌ها در همین بازه تا چهار میلیارد دلار کاهش پیدا کند.

رکود و کسری شدید مالیاتی؛ ضربه آخر بر پیکره بودجه

در چنین شرایطی قطعی اینترنت و تعطیلی کسب و کار مردم تیر آخر را بر بدنه نیمه‌جان اقتصاد کشور زده است. چرا که با تداوم این وضع، نه تنها کسب و درآمد مردم بشدت آسیب می‌بیند بلکه دولت توان دریافت مالیات حتی به اندازه سال گذشته را هم نخواهد داشت. شاهد ماجرا هم این است که سخنگوی سازمان مالیاتی اخیرا اعلام کرده که نظر به وقوع جنگ و رکود در بازار، سال آینده در دریافت مالیات هوای کسب و کارها را خواهیم داشت.

در واقع وقوع جنگ دو منبع درآمد اصلی دولت را هدف قرار داده و با ادامه این وضعیت معلوم نیست چه بر سر عدد تورم و سفره مردم خواهد آمد؟

وابستگی شدید اقتصاد ایران به واردات

 

به گفته وی، حتی اگر این جنگ اتفاق نمی‌افتاد و تنگه هرمز بسته نمی‌شد، با توجه به تعرفه‌های موجود در صادرات و تحریم‌ها، همچنان سال آینده با مشکلات جدی در اقتصاد مواجه می‌شدیم.

افقه با بیان اینکه برخلاف بسیاری از کشورها، اقتصاد کشور و تولید ناخالص داخلی بیش ‌از ۵۰ درصد به تجارت خارجی وابسته است، بار دیگر تاکید کرد: به همین دلیل هر تحولی در روابط خارجی ایران به‌ خصوص پس از سال ۹۷ و تشدید تحریم‌ها، منجر به روند نزولی و افول شاخص‌های اقتصادی شد. همچنین با روی کار آمدن ترامپ، این روند افزایش یافت و پس از جنگ ۱۲ روزه، اسنپ بک، حضور نظامی آمریکا و تنش‌های اخیری که در دی ماه داشتیم، تأثیر منفی بیشتری گذاشت.

این کارشناس اقتصادی معتقد است، در صورتی که جنگ به ‌زودی تمام نشود و شرایط به سمت بهبود رابطه با آمریکا و غرب حرکت نکند، احتمالا شرایط بسیار بدتر از وضعیت فعلی خواهد شد. وی در نهایت هشدار داد: زمانی که لایحه به مجلس ارسال شد، در حین بررسی، کسری بودجه زیادی داشت که نمونه آن، استقراض از صندوق توسعه ملی و انتشار اوراق قرضه بود. از طرفی، بعید به نظر می‌رسد بسته‌شدن تنگه هرمز با توجه به ابعادی که پیدا کرده دوام بیاورد، اما در صورت تداوم این شرایط، وضعیت بسیار بدی برای مردم به وجود خواهد آمد.

وی افزود: مشخصا این مدیریت معیوب در اقتصاد کشور، توان حل مسائل را ندارد. رشد قیمت ارز هر سال باعث افزایش کسری بودجه می‌شد؛ اما امسال مسائلی مطرح می‌شود که کسری بودجه در مقابل آنها خیلی مطرح نیست و مشکل بسیار پیچیده‌تر از سال‌های قبل خواهد بود. همچنین میزان ارز آوری پس از جنگ، بستگی دارد که چه نتایجی حاصل شود؛ اگر قرار باشد نتایج این جنگ منجر به قرارداد استعماری شود، مانند همان کاری که آمریکا با عراق و ونزوئلا کرد، به وضعیتی مانند عراق گرفتار می‌شویم. ناگفته نماند پول عراق پس از این اتفاق در حالت ثبات گرفت، اما در هر صورت یک کشور کاملا مستعمره شده و اختیار کامل آنها در دست آمریکا است.

راغفر تصریح کرد: متأسفانه به نظر می‌رسد سناریوی خوش‌بینانه‌ای در این زمینه وجود ندارد، جز اینکه معجزه‌ای شود و آمریکا ناوگان عظیم و تجهیزات بزرگ خود را از منطقه دور کند. هر روز به حجم آسیب‌ها افزوده می‌شود که قطعاً نه تنها در اقتصاد سال ۱۴۰۵، بلکه در اقتصاد سال‌های آینده کشور تأثیرگذار خواهد بود و حضور خود را نشان خواهد داد.