نفتی ها /فائزه پناهی؛ روز گذشته اردشیر دادرس، رئیس انجمن سی‌ان‌جی، در مصاحبه‌ای تأکید کرد که شیوه سنتی و دستوری قیمت‌گذاری سوخت در ایران پس از بیش از ۱۵ سال عملاً ناکارآمد شده و نه تنها موجب ناترازی انرژی و اتلاف منابع شده، بلکه امکان هدفمندسازی یارانه‌ها را نیز غیرممکن ساخته است؛ او با اشاره به وسعت گسترده ایران، که تقریباً دو سوم اتحادیه اروپا است، اظهار داشت که اعمال یک قیمت واحد برای تمامی استان‌ها نه تنها از منظر اقتصادی غیرمنطقی است، بلکه از نظر عملیاتی نیز قابل اجرا نیست.

بر اساس پژوهش‌های مشترک انجمن سی‌ان‌جی با موسسه مکنزی و آژانس بین‌المللی انرژی، قیمت حامل‌های انرژی باید بر اساس ترکیبی از عوامل واقعی مانند عرضه و تقاضای هر منطقه، فاصله از منابع تولید، هزینه‌های حمل‌ونقل و نسبت قیمت‌های نسبی بین حامل‌های مختلف تعیین شود؛ به عنوان نمونه، هزینه حمل سوخت از مناطق جنوبی تهران به شمال شهر می‌تواند تا چند برابر افزایش یابد و این اختلاف در سطح استان‌ها و کشور حتی بسیار بیشتر است، بنابراین قیمت‌گذاری یکسان در سراسر کشور باعث ناترازی انرژی و توزیع نامناسب یارانه‌ها می‌شود و سیاست هدفمندسازی منابع را با مشکل مواجه می‌کند.

با این حال، پیاده‌سازی این مدل در ایران با چالش‌هایی جدی مواجه خواهد بود؛ شفافیت داده‌ها، مدیریت شبکه توزیع و مقابله با فشارهای سیاسی و اجتماعی ناشی از افزایش قیمت در مناطق دورافتاده از جمله مهم‌ترین موانع هستند اما با این وجود، چارچوب پیشنهادی می‌تواند یک مسیر کارشناسی و عملی برای اصلاح ساختار قیمت‌گذاری ارائه می‌دهد که مستلزم اصلاحات گسترده، سامانه اطلاعاتی هوشمند و هماهنگی سیاست‌های اقتصادی است.

در مجموع، حرکت به سمت قیمت‌گذاری استانی سوخت می‌تواند یارانه‌ها را هدفمند کند، ناترازی انرژی را کاهش دهد و بهره‌وری منابع را بهبود بخشد؛ کمااین که تجربه کشورهای پیشرفته نشان می‌دهد که در صورت دسترسی به داده‌های دقیق و سیاست‌گذاری شفاف، این رویکرد نه تنها عدالت اقتصادی را ارتقا می‌دهد، بلکه مصرف انرژی را بهینه و امکان مدیریت پایدار منابع را فراهم می‌سازد و ایران می‌تواند با الگوبرداری هوشمندانه، مدلی متناسب با شرایط داخلی خود طراحی کند.