به گزارش «نفت ما»، در صنعت پالایش، همه چیز به نفت خام، تجهیزات و واحدهای فرآیندی خلاصه نمی‌شود. گاهی یک ماده به ظاهر کوچک، نقشی تعیین‌کننده در عملکرد یک واحد بزرگ دارد. کاتالیست‌ها از همین دست هستند؛ موادی که در قلب بسیاری از فرآیندهای پالایشی قرار دارند و عملکرد آنها مستقیماً بر کیفیت و میزان محصولات تولیدی اثر می‌گذارد.

به همین دلیل، ساخت کاتالیست را نمی‌توان صرفاً تولید یک ماده شیمیایی دانست. کاتالیست باید برای یک فرآیند مشخص طراحی شود و در شرایط واقعی عملیاتی، از جمله نوع خوراک، دما، فشار و ویژگی‌های واحد پالایشی، عملکرد قابل قبولی داشته باشد. همین موضوع، مسیر بومی‌سازی این محصولات را پیچیده می‌کند؛ چراکه فاصله میان تولید یک نمونه آزمایشگاهی و ساخت محصولی که بتواند در مقیاس صنعتی مورد استفاده قرار گیرد، قابل توجه است.

در ایران از دهه‌ها قبل مهندسان این صنعت تلاش زیادی برای بومی‌سازی آن کردند و حتی در مقطعی مذاکرات اولیه برای انتقال فناوری از شرکت‌های خارجی انجام شد، اما به دلیل محرمانگی شدید دانش تولید کاتالیست و تمایل نداشتن شرکت‌های غربی به واگذاری آن، این تلاش‌ها بی‌نتیجه ماند . در این دوران، تمام نیاز کشور از طریق واردات تامین می‌شد. اما از دهه هشتاد به بعد بالاخره مراحل بومی‌سازی کاتالیست در ایران شدت پیدا کرد.

بزرگ‌ترین تولیدکننده کاتالیست‌هایFCCوRFCCدر ایران

شرکت‌هایی که در این زمینه فعالیت دارند در حال گسترش هستند اما فعالیت شرکت دانش‌بنیان شهر کاتالیست رز اروند قابل توجه است. این مجموعه با تمرکز بر صنعت نفت، گاز و پتروشیمی، دانش فنی تولید کاتالیست‌های پالایشگاهی FCC و RFCC را توسعه داده و تولید صنعتی این محصولات را در کشور دنبال کرده است.

اهمیت این اقدام در آن است که کاتالیست تولیدشده صرفاً یک نمونه مشابه محصول خارجی نیست؛ هدف، توسعه محصولی متناسب با فناوری و شرایط عملیاتی پالایشگاه‌های ایران بوده است. به این ترتیب، فرآیند بومی‌سازی از مرحله تامین محصول عبور کرده و به ایجاد ظرفیت داخلی برای طراحی، تولید و توسعه کاتالیست رسیده است.

کسب جایزه طلایی شیخ بهایی از سوی شهر کاتالیست رز اروند

ثمره این مسیر فناورانه برای شرکت، تنها به تولید صنعتی محدود نمانده است. شهر کاتالیست رز اروند در جشنواره ملی فن‌آفرینی شیخ بهایی موفق به دریافت جایزه طلایی شده است؛ رویدادی که از جمله برنامه‌های شناخته‌شده کشور در حوزه فن‌آفرینی و تجاری‌سازی فناوری به شمار می‌رود.

مدیحه شمخانی، مدیرعامل شهر کاتالیست اروند در گفت‌وگو با «نفت ما» می‌گوید: «باعث افتخار و غرور است که امروز به عنوان خادم صنعت نفت کشور و مدیرعامل مجموعه «شهر کاتالیست رز اروند»، خبرِ درخشش تلاش‌های بی‌وقفه متخصصان این مرز و بوم را به اشتراک بگذارم. در آوردگاهِ اخیرِ جشنواره ملی فن‌آفرینی شیخ بهایی که همواره نماد ارزیابیِ عیارِ فناوری و تجاری‌سازی در کشور است، مجموعه ما موفق شد در رقابتی نفس‌گیر از میان ۴۱ شرکت منتخب و تراز اولِ استان خوزستان (که خود قطب انرژی و پتروشیمی خاورمیانه است)، مقتدرانه در جایگاه نخست ایستاده و «لوح زرین» این جشنواره را به خانه ببرد.»

او بیان کرد:«آنچه داوران سخت‌گیر جشنواره شیخ بهایی را مجاب کرد تا بالاترین امتیاز را در میان ۴۱ شرکت برتر استان خوزستان به طرح ما اختصاص دهند، دستیابی به دانشی بود که حتی در مقیاس جهانی نیز قابل توجه است. ما با فرمولاسیونی انحصاری دستاوردی داریم که تامین صد درصدی نیاز سالانه کشور، امنیت تولید محصول استراتژیک بنزین و استقلال از هر گونه واردات را تضمین می کند.»

پایانی بر انحصار شرکت‌های غربی

او در ادامه می‌افزاید:«این لوح زرین، تنها یک جایزه نمادین نیست؛ بلکه امضای تاییدی بر پایانِ دهه‌ها انحصارِ شرکت‌های معدودِ غربی و شرقی در تولید پیچیده‌ترین شریانِ حیاتیِ پالایشگاه‌های کشور است.»

مدیحه شمخانی گفت:«شرکت شهر کاتالیست رز اروند با همت متخصصان و نخبگان کشور پا به عرصه وجود گذاشت و امروز با افتخار، دارنده گواهی‌های دانش بیان و نانومقیاس» برای محصولات خود و همچنین دارنده «مجوز واحد فناوری» است. ما از روز نخست باور داشتیم که برای حل گلوگاه‌های استراتژیک صنعت نفت، نیازمندِ رسیدن به نوآوری در مرزهای دانش هستیم.»

او درباره واحدهای کراکینگ کاتالیستی (FCC/RFCC) می گوید:«این واحد‌ها وظیفه تبدیل برش‌های سنگین و کم‌ارزش به بنزین را بر عهده دارند و قلب تپنده پالایشگاه‌ها محسوب می‌شوند. تامین کاتالیستِ این واحدها همواره پاشنه آشیلِ امنیت انرژی کشور در دوران تحریم بود. ما با اتکا به زیرساخت‌های فناورانه خود، این تهدید را به یک فرصت طلایی تبدیل کردیم.»

از آزمایشگاه تا تسخیرِ مگاپالایشگاه‌ها

او در خصوص ظرفیت این تولید این شرکت گفت:«ما در مجموعه شهر کاتالیست رز اروند ثابت کردیم که فناوریِ ما روی کاغذ نمانده است. با احداث بزرگ‌ترین خط تولید کاتالیست‌های FCC/RFCC خاورمیانه در منطقه آزاد اروند با ظرفیتِ سالانه ۲۱ هزار تن، نشان دادیم که مقیاس‌پذیری صنعتی را به خوبی می‌شناسیم. مایه مباهات است که اعلام کنم تا کنون چندین هزار تن از این محصولِ استراتژیک به مگاپالایشگاه‌های مادر، از جمله پالایشگاه آبادان و پالایشگاه امام خمینی (ره) شازند تحویل داده شده که با نظارت مستقیم کنترل کیفیت در آزمایشگاههای تخصصی از مواد اولیه تا محصول مورد پایش قرار می گیرد. حسن انجام کار و اعلام رضایت مشتریان این شرکت، مهر تاییدی بر این فرآیند است.»

مدیحه شمخانی در پایان گفت: «کسب مقام اول و لوح زرین جشنواره شیخ بهایی در استان خوزستان، به ما ثابت کرد که مسیر را درست پیموده‌ایم. این موفقیت را به تمامی همکارانم در شرکت شهر کاتالیست رز اروند تقدیم می‌کنم. ما ثابت کردیم با تکیه بر نبوغ متخصصان داخلی و مدیریت جسورانه، هیچ تحریمی نمی‌تواند چرخ‌های تولیدِ ایرانِ عزیز را متوقف کند.»