به گزارش «نفت ما»، در روزهای ابتدایی سپتامبر، هم‌زمان با تشدید فشارهای نظامی و افزایش نگرانی‌ها درباره اختلال در مسیرهای حیاتی کشتیرانی، از جمله باب‌المندب، بازار نفت با موجی از افزایش قیمت مواجه شد. حوثی‌ها در امتداد ساحل غربی یمن پیشروی کردند و شهر بندری المخا را که در نزدیکی باب‌المندب قرار دارد، به تصرف خود درآوردند. نیروهای حوثی سپس به سمت ذُباب، از نقاط مهم ساحلی مشرف به تنگه، پیشروی کردند و در ادامه، با عقب‌نشینی نیروهای دولتی یمن، به جزیره میون (پریم) نیز رسیدند.

هم‌زمان، زیرساخت‌های نفتی عربستان نیز در معرض حمله قرار گرفت. در ۱۰ سپتامبر، خط لوله شرق به غرب عربستان هدف حمله پهپادی قرار گرفت و ریاض در واکنش، این خط لوله را به‌طور موقت و به‌عنوان اقدام احتیاطی متوقف کرد.

در آن دوران، نفت برنت که در ابتدای ماه در محدوده ۹۹ دلار معامله می‌شد، در ۹ سپتامبر به حدود ۱۰۹.۵ دلار رسید و یک روز بعد نیز در اوج نگرانی‌های بازار، در محدوده ۱۱۰ دلار معامله شد. با این حال، این افزایش قیمت برای مدت طولانی پایدار نماند و نفت از محدوده ۱۲۰ دلاری که برخی تحلیلگران انتظار آن را داشتند، عبور نکرد.

در‌همین حال، برخی کارشناسان معتقدند تحولات اخیر نشان داد که نقش باب‌المندب به‌عنوان اهرمی برای اثرگذاری بر بازار انرژی، آن‌طور که پیش‌بینی می‌شد، پررنگ نشده است. از یک طرف، قیمت نفت با وجود نگرانی‌ها درباره اختلال در مسیرهای کشتیرانی، رشد چندانی نداشت و از سوی دیگر، عربستان در حال تقویت مسیرهایی است که می‌تواند بخشی از تجارت و انتقال نفت این کشور را از مسیرهای پرریسک دور کند.

در حال حاضرعربستان بشکه نفت خام خود را از راس‌تنوره به آب‌های نزدیک صحار عمان منتقل می‌کند تا محموله‌ها در آنجا به‌صورت کشتی‌به‌کشتی بارگیری و راهی بازارهای آسیایی شوند. هم‌زمان، مسیر زمینی صحار به عربستان و سفر هیات سعودی به بنادر صحار، دقم و صلاله، نشان می‌دهد ریاض در حال تقویت همکاری با عمان و ایجاد مسیرهای جایگزین در شبکه انرژی و لجستیک خود است که می‌تواند به عربستان امکان دهد بخشی از وابستگی خود به مسیرهای دریایی در معرض ریسک، از جمله باب‌المندب، را کاهش دهد.

پرهیز از بازی انتحاری

در‌همین راستا، حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، استاد دانشگاه و نماینده ادوار مجلس، در گفت‌وگو با «نفت ما» درباره تحولات اخیر خاورمیانه اظهار کرد: «به اعتقاد من، ثبات نسبی بازار نفت یکی از مصادیقی است که نشان می‌دهد در دنیای امروز، هیچ کشوری نمی‌خواهد دست به یک بازی انتحاری بزند. من همیشه گفته‌ام کسانی که در ایران مشخصاً موضوع نفت ۲۰۰ یا ۳۰۰ دلاری یا زمستان سخت را مطرح می‌کردند، یکی از مهم‌ترین فرصت‌های دیپلماسی کشور را در سال ۱۴۰۱ از بین بردند و کشور را در سراشیبی قرار دادند که در نهایت به چند جنگ بزرگ منجر شد و آنها دارای تحلیلی انتحاری و افراطی از سیاست خارجی و روابط بین‌الملل هستند.»

وی ادامه داد: «واقعیت این است که در دنیای امروز هیچ‌کس تمایلی به خودکشی ندارد. به عنوان نمونه، مهم‌ترین عامل جلوگیری از التهاب شدید در بازار نفت، کشوری است که بسیاری در ایران تصور می‌کردند دوست راهبردی ایران است؛ یعنی چین. چین بازیگری است که در نهایت حاضر شد بیش از ۵۰ درصد از ذخیره بیش از یک میلیارد بشکه‌ای خود را برای تامین نیازهای پالایشگاهی و پتروشیمی داخلی مورد استفاده قرار دهد و به جای اینکه از شرایط تنگه هرمز برای معامله با آمریکا استفاده کند، نوعی همکاری با آمریکا را در پیش گرفت.»

محاسبات اقتصادی پکن

فلاحت‌پیشه با اشاره به افق اقتصادی چین افزود: «چین تا افق ۲۰۴۵، پیش‌بینی می‌کند که به اقتصاد اول دنیا تبدیل می‌شود؛ به همین خاطر حاضر نیست برای همراهی با یک کشور کوچک یا متوسط، مناسبات تجاری جهان را بر هم بزند و با قدرت‌های اقتصادی روز دنیا مانند آمریکا وارد چالش شود.»

وی در ادامه با اشاره به مناسبات اقتصادی چین با کشورهای منطقه اظهار کرد: «در سطح منطقه نیز می‌بینیم که مناسبات اقتصادی چین با آمریکا ۶۰ برابر مناسبات اقتصادی این کشور با ایران است همچنین بیش از ۴۸۰ میلیارد دلار مناسبات اقتصادی با برخی کشورهای عربی دارد که به‌نوعی درگیر جنگ با ایران بودند. از سوی دیگر کشورهای عربی نیز که از گسترده‌ترین مناسبات اقتصادی با یکدیگر برخوردارند.»

سراب روابط راهبردی

فلاحت‌پیشه درباره رویکرد عمان نیز اظهار کرد: «بنابراین قابل پیش‌بینی بود که عمان نیز وارد یک سیاست انتحاری در کنار ایران نشود. عمان ابتدا با آمریکا یک مسیر را در جنوب تنگه هرمز باز کرد و اکنون نیز به سمت همکاری با عربستان و دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس حرکت می‌کند؛ زیرا دنیای امروز، دنیایی است که تجارت در آن نقش عمده‌ای دارد و انرژی، سوخت این تجارت است.»

وی در ادامه به وضعیت روابط اقتصادی ایران با کشورهای همسایه اشاره کرد و گفت: «همین موضوع را در مورد ترکیه، پاکستان و عراق نیز می‌بینیم. پس از محاصره و طرد اقتصادی ایران، این سه کشوری که در ایران از آنها به عنوان کشورهای دوست یاد می‌شود، بزرگ‌ترین محدودیت‌ها و نوسانات مرزی در تاریخ مناسبات خود با ایران را در قبال تجار، رانندگان و مرزنشینان ایرانی ایجاد کردند و حاضر نشدند به گونه‌ای عمل کنند که خودشان گرفتار سیاست‌های تنبیهی آمریکا شوند.»

این استاد دانشگاه افزود: «به همین دلیل، کشورهایی که بسیاری در ایران تصور می‌کردند اگر ایران وارد جنگ با آمریکا شود، جنگ را به جنگ جهانی سوم تبدیل خواهند کرد، از جمله چین و حتی روسیه، تنها تا جایی در موضوع ایران ورود کردند که به مناسبات و منافع خودشان آسیب وارد نشود.همه کشورها تلاش کردند نقش حافظ تجارت جهانی را ایفا کنند، نه نقش یک شریک راهبردی برای ایران. به نظر من، این رابطه اساساً راهبردی نبود و آنچه در ایران تحت عنوان رابطه راهبردی از آن یاد می‌شد، بیشتر یک سراب بود.»

باب‌المندب برگ حوثی‌هاست

وی در پاسخ به این پرسش که آیا کارت تنگه باب‌المندب نیز مانند تنگه هرمز در بلندمدت بی‌اثر خواهد شد؟ اظهار کرد: «متاسفانه جریان‌های افراطی در سیاست خارجی ایران ید طولایی در سوزاندن برگ‌های برنده ایران دارند. موضوع باب‌المندب نیز از همین جنس است. همان‌طور که در موضوع هرمز مشخص شد امکان شکل‌گیری ترانزیتی رقیب وجود دارد، درباره باب‌المندب نیز معتقدم این تنگه آن چیزی نیست که برخی جریان‌های افراطی در ایران از آن تصور می‌کنند.»

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل تصریح کرد: «باب‌المندب برگ حوثی‌هاست، اینکه می‌بینیم حوثی‌ها بدون اطلاع ایران با آمریکا مذاکره کردند، یا زمانی‌که به جزایر اطراف و سواحل باب‌المندب رسیدند، به دنیا پیام دادند که صرفاً با کشتی‌های عربستان مقابله می‌کنند و حتی نامی از کشتی‌های اسرائیلی و آمریکایی به میان نیاوردند، نشان می‌دهد که این موضوع را نمی‌توان به عنوان یک برگ برنده کاملاً ایرانی تعریف کرد.»

وی ادامه داد: «آنچه برخی جریان‌های افراطی در داخل ایران درباره برگ برنده ایران در باب‌المندب مطرح می‌کنند، من را به یاد دو اشتباه مهلک در گذشته و دوره نزدیک می‌اندازد. اشتباه نزدیک، موضوع هرمز بود و اشتباه گذشته نیز به همان کسانی مربوط می‌شود که زمانی می‌گفتند ایران شش پایتخت عربی را مدیریت می‌کند.»

فلاحت‌پیشه با اشاره به روابط حوثی‌ها و ایران خاطرنشان کرد: «هرچند حوثی‌ها در برخی حوزه‌های تقابل و تعامل، نزدیکی بیشتری با ایران دارند، اما در نهایت مقتضیات خاص خود را دنبال می‌کنند. ما دیدیم حتی در جنگ ۴۰ روزه، با وجود اینکه ایران نیاز جدی داشت حوثی‌ها برای بسته شدن باب‌المندب اقدام موثری انجام دهند، چنین اقدامی صورت نگرفت و صرفاً شعارهایی مطرح شد. امروز نیز این واقعیت وجود دارد و معتقدم کسانی که از برگ برنده باب‌المندب صحبت می‌کنند، در واقع با حرکت به سمت باب‌المندب نوعی فرار رو به جلو انجام می‌دهند.»