به گزارش میزنفت، برخی پرونده‌های اقتصادی با پایان یک معامله بسته نمی‌شوند. فروش بلوک ۱۲ درصدی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس یکی از آنهاست. معامله‌ای که دولت در سال ۱۴۰۱ آن را بزرگ‌ترین معامله تاریخ خصوصی‌سازی معرفی کرد، امروز با روایت کاملاً متفاوت خریدار مواجه شده است.

سخاوت اسدی، رئیس هیئت‌رئیسه صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت، از زیان بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی ناشی از این واگذاری سخن گفته است. اهمیت این اظهارات فقط در بزرگی عدد خلاصه نمی‌شود. خریدار این سهام، سرمایه‌گذاری اهداف وابسته به صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت بود. بنابراین پای دارایی بازنشستگان صنعت نفت در میان است.

در مرکز ماجرای سال ۱۴۰۱ نیز نام یک مدیر دیده می‌شود؛ حسین قربان‌زاده، رئیس وقت سازمان خصوصی‌سازی.

قربان‌زاده امروز دیگر رئیس سازمان خصوصی‌سازی نیست، اما همچنان با هلدینگ خلیج فارس ارتباط مدیریتی دارد. او در مهر ۱۴۰۳ از مسیر یکی از شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی سهام عدالت وارد هیئت‌مدیره «فارس» شد و براساس ترکیب اعلام‌شده هیئت‌مدیره در سال ۱۴۰۴ نیز نام او در میان اعضا باقی ماند.

همین استمرار، یک سؤال ساده ایجاد می‌کند: چرا نام حسین قربان‌زاده طی چند سال، در مقاطع حساس مالکیتی و مدیریتی هلدینگ خلیج فارس تکرار می‌شود؟

 

معامله ۱۰۸ هزار میلیاردی

ماجرا از پاییز ۱۴۰۱ آغاز شد.دولت تصمیم گرفت بلوک ۱۲ درصدی سهام شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس را واگذار کند. رقابت از قیمت پایه ۱۳۹۷ تومان برای هر سهم آغاز شد. قیمت پس از سه روز رقابت به ۱۸۵۱ تومان رسید.

به این ترتیب، بلوک موردنظر حدود ۳۲ درصد بالاتر از قیمت پایه فروخته شد. ارزش کل معامله نیز به حدود ۱۰۸ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان رسید.

اما مقایسه دیگری تصویر متفاوتی ارائه می‌داد. قیمت هر سهم «فارس» در آخرین روز پیش از واگذاری حدود ۶۰۵ تومان اعلام شده بود. قربان‌زاده نیز بعداً اعلام کرد ارزش بلوک با قیمت ۶۰۵ تومان حدود ۳۵ هزار میلیارد تومان بود، اما همان بلوک با قیمت نهایی ۱۸۵۱ تومان بیش از ۱۰۸ هزار میلیارد تومان ارزش پیدا کرد.یعنی قیمت نهایی هر سهم بیش از سه برابر قیمت تابلوی پیش از واگذاری بود.

این تفاوت البته به تنهایی نشانه تخلف نیست. بلوک‌های بزرگ مدیریتی یا اثرگذار معمولاً با «پرمیوم بلوکی» معامله می‌شوند و قیمت آنها می‌تواند از قیمت معاملات خرد بازار بالاتر باشد.

مسئله اصلی جای دیگری است: خریدار در مقابل پرداخت چنین اضافه قیمتی دقیقاً چه چیزی به دست آورد؟

پول بلوک مدیریتی؛ بدون مدیریت؟

اظهارات تازه سخاوت اسدی این سؤال را جدی‌تر کرده است. روایت مدیران صندوق بازنشستگی نفت نشان می‌دهد انتظار آنها صرفاً خرید ۱۲ درصد سهام یک شرکت بورسی نبود. موضوع برخورداری از اثر مدیریتی نیز در محاسبات خرید اهمیت داشت.

اگر برای خرید یک بلوک، اضافه قیمت قابل توجه پرداخت شده باشد، ارزش اقتصادی حقوق همراه آن بلوک اهمیت اساسی پیدا می‌کند.

بلوک ۱۲ درصدی «فارس» با قیمت حدود ۱۰۸.۷ هزار میلیارد تومان فروخته شد. حدود ۳۲.۶ هزار میلیارد تومان نیز به‌عنوان حصه نقدی معامله پرداخت شد و باقی مبلغ در قالب اقساط قرار گرفت.

قربان‌زاده در همان زمان با افتخار از ثبت «بزرگ‌ترین معامله تاریخ خصوصی‌سازی» سخن گفت. او همچنین اعلام کرد صلاحیت خریداران در کارگروه پایش اهلیت بررسی شده است.

اکنون بیش از سه سال گذشته و خریدار از زیانی بیش از ۱۰۰ همت سخن می‌گوید.

طبیعی است در چنین شرایطی مدیران وقت صندوق باید درباره تصمیم خود پاسخ دهند. آنها وارد رقابت شدند و قیمت را پذیرفتند. اما این تمام پرونده نیست.

فروشنده نیز باید پاسخ دهد چه بسته‌ای را فروخته، ارزش بلوکی بر چه مبنایی محاسبه شده و خریدار در برابر پرداخت این قیمت چه حقوقی دریافت کرده است.

 

قربان‌زاده؛ از فروشنده تا هیئت‌مدیره

اینجا پرونده وارد مرحله جالب‌تری می‌شود.حسین قربان‌زاده در سال ۱۴۰۱ رئیس سازمان خصوصی‌سازی بود. سازمان تحت مدیریت او فروش بلوک ۱۲ درصدی هلدینگ خلیج فارس را انجام داد.

قربان‌زاده بعدها سازمان خصوصی‌سازی را ترک کرد. اما ارتباط او با «فارس» تمام نشد.در مهر ۱۴۰۳ خبر عضویت قربان‌زاده در هیئت‌مدیره شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس منتشر شد. او به نمایندگی از شرکت سرمایه‌گذاری استان خراسان جنوبی وارد هیئت‌مدیره شد؛ شرکتی متعلق به ساختار شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی سهام عدالت.

بنابراین رئیس پیشین سازمان خصوصی‌سازی این بار از در دیگری وارد همان هلدینگ شد.

یک بار در مقام مسئول واگذاری سهام دولت و بار دیگر در مقام نماینده بخشی از سهام عدالت.

در ترکیب اعلام‌شده هیئت‌مدیره هلدینگ در خرداد ۱۴۰۴ نیز نام قربان‌زاده همچنان دیده می‌شد.عنوان او «عضو غیرموظف» است، اما عضو غیرموظف در ساختار شرکت‌های بورسی به معنای عضو بی‌اختیار یا تشریفاتی نیست. اعضای هیئت‌مدیره درباره سیاست‌های کلان شرکت تصمیم می‌گیرند و بر عملکرد مدیریت اجرایی نظارت دارند.

به همین دلیل نمی‌توان حضور قربان‌زاده را صرفاً یک نام در فهرست مدیران تلقی کرد.

 

حلقه سهام عدالت

سهام عدالت حلقه سوم این پرونده است. قربان‌زاده در دوران ریاست سازمان خصوصی‌سازی نیز با پرونده سهام عدالت ارتباط مستقیم داشت. حالا همان ساختار، مسیر ورود او به هیئت‌مدیره بزرگ‌ترین هلدینگ پتروشیمی کشور شده است.

این وضعیت به خودی خود اثبات‌کننده تخلف نیست، اما از منظر حکمرانی شرکتی نیازمند توضیح است.

فردی ابتدا در جایگاه رئیس سازمان خصوصی‌سازی درباره سهام یک شرکت بزرگ تصمیم می‌گیرد و یکی از بزرگ‌ترین واگذاری‌های تاریخ کشور در دوره مدیریت او انجام می‌شود. همان فرد مدتی بعد از مسیر یکی دیگر از حوزه‌های مرتبط با خصوصی‌سازی، یعنی سهام عدالت، به هیئت‌مدیره همان شرکت می‌رسد.

این توالی، پرسش درباره تعارض منافع و سازوکار انتخاب اعضای هیئت‌مدیره را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.قربان‌زاده چگونه به نمایندگی شرکت سرمایه‌گذاری استان خراسان جنوبی انتخاب شد؟ چه اشخاص یا نهادهایی از این انتخاب حمایت کردند؟ معیار انتخاب او برای نمایندگی سهامداران عدالت چه بود؟سهامداران عدالت حق دارند پاسخ این پرسش‌ها را بدانند.

 

یک سابقه سیاسی مهم

یک بخش دیگر از سوابق قربان‌زاده نیز برای شناخت مسیر مدیریتی او اهمیت دارد.او پیش از ریاست سازمان خصوصی‌سازی، مشاور اقتصادی رئیس مجلس بود. قربان‌زاده همچنین سابقه نمایندگی رئیس مجلس در کمیته شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا را در کارنامه دارد.

رئیس مجلس در آن مقطع محمدباقر قالیباف بود. رسانه‌ها در زمان انتصاب قربان‌زاده به سازمان خصوصی‌سازی نیز بر سابقه همکاری نزدیک او با قالیباف تأکید کردند. بنابراین ارتباط کاری و سیاسی این دو موضوعی پنهان نیست و در سوابق رسمی و رسانه‌ای قربان‌زاده دیده می‌شود.

اما همین سابقه نباید مبنای انتساب تصمیمات هلدینگ به رئیس مجلس قرار گیرد. برای چنین ادعایی به سند مستقل نیاز است.

آنچه اکنون قابل طرح است، پرسشی متفاوت است: آیا شبکه روابط مدیریتی و سیاسی در انتصاب قربان‌زاده به کرسی سهام عدالت در «فارس» نقشی داشته است؟پاسخ باید از سوی نهادهای مسئول سهام عدالت ارائه شود.

 

حضور کم‌صدا، اثرگذاری بالا

قربان‌زاده در هلدینگ خلیج فارس مدیرعامل نیست. سخنگوی هلدینگ هم نیست. در بسیاری از اخبار رسمی «فارس» نیز نام او در مرکز توجه قرار ندارد.

اما کرسی هیئت‌مدیره یک هلدینگ چندمیلیارددلاری جایگاهی حاشیه‌ای نیست.

از همین زاویه می‌توان از قربان‌زاده به‌عنوان یک چهره کم‌صداتر اما حاضر در ساختار تصمیم‌گیری «فارس» یاد کرد.

اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که سوابق کنار یکدیگر قرار بگیرند: ریاست سازمان خصوصی‌سازی، مدیریت واگذاری بلوک ۱۲ درصدی فارس، سابقه مسئولیت در پرونده سهام عدالت و سپس ورود به هیئت‌مدیره همان هلدینگ از مسیر سهام عدالت.

 

بزرگ‌ترین معامله یا بزرگ‌ترین زیان؟

طنز تلخ پرونده شاید در فاصله میان دو روایت باشد.سال ۱۴۰۱ فروش بلوک ۱۲ درصدی «فارس» با عنوان «بزرگ‌ترین معامله تاریخ خصوصی‌سازی» معرفی شد.

امروز صندوق بازنشستگی نفت از زیانی بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان سخن می‌گوید.اگر محاسبات صندوق درست باشد، یکی از معاملات افتخارآمیز خصوصی‌سازی به یکی از پرهزینه‌ترین سرمایه‌گذاری‌های تاریخ صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت تبدیل شده است.

البته عدد ۱۰۰ همت نیز باید شفاف شود. صندوق باید جزئیات محاسبه این زیان را منتشر کند؛ قیمت خرید، هزینه تأمین مالی، اقساط، سود نقدی دریافتی، ارزش روز سهام و ارزش حقوق مدیریتی باید در یک صورت محاسباتی روشن کنار یکدیگر قرار گیرند.

پس از انتشار این اعداد می‌توان درباره ابعاد واقعی خسارت داوری دقیق‌تری داشت.اما یک موضوع از همین امروز روشن است.پرونده واگذاری ۱۲ درصد «فارس» دیگر پرونده‌ای مربوط به گذشته نیست.

مدیری که در زمان انجام معامله در رأس سازمان خصوصی‌سازی قرار داشت، اکنون در هیئت‌مدیره همان هلدینگ حضور دارد. صندوق خریدار نیز مدعی زیانی بیش از ۱۰۰ همت شده است.

بنابراین نخستین مطالبه نه صدور حکم، بلکه انتشار اسناد است. سازمان خصوصی‌سازی باید مبنای قیمت‌گذاری و ارزش بلوکی را منتشر کند. صندوق نفت باید فرمول زیان ۱۰۰ همتی را ارائه دهد. متولیان سهام عدالت نیز باید سازوکار انتخاب قربان‌زاده برای کرسی هیئت‌مدیره «فارس» را توضیح دهند.

خود قربان‌زاده هم باید پاسخ دهد.

او زمانی بزرگ‌ترین معامله تاریخ خصوصی‌سازی را به نام دوره مدیریتی خود ثبت کرد. اکنون یکی از طرف‌های همان معامله از زیانی تاریخی سخن می‌گوید.

کسی که روز ثبت رکورد در مرکز صحنه ایستاده بود، نمی‌تواند هنگام طرح صورت‌حساب آن معامله صرفاً تماشاگر باشد.