نفتی ها /فائزه پناهی؛ سال‌ها فرمول موفقیت در صنعت پتروشیمی ساده به نظر می‌رسید؛ هر شرکتی که به خوراک ارزان‌تر دسترسی داشته باشد، قدرت رقابت بیشتری خواهد داشت. همین نگاه، توسعه بخش بزرگی از صنعت پتروشیمی ایران را شکل داد؛ صنعتی که بر پایه دسترسی به منابع گازی و تولید محصولات پایه توسعه پیدا کرد.

اما بازار جهانی آرام‌آرام این معادله را تغییر داده است. امروز مسئله اصلی بسیاری از بازیگران پتروشیمی، تأمین خوراک نیست؛ پیدا کردن بازار برای محصولاتی است که تعداد زیادی از تولیدکنندگان همزمان در حال عرضه آنها هستند.

افزایش ظرفیت‌های جدید در چین، آمریکا و کشورهای منطقه باعث شده بسیاری از محصولات پایه پتروشیمی با فشار عرضه مواجه شوند. در چنین شرایطی، تولید بیشتر الزاماً به معنای سود بیشتر نیست؛ زیرا وقتی رشد عرضه از رشد مصرف جلو بزند، رقابت از مرحله تولید عبور کرده و به مرحله حفظ مشتری و حاشیه سود می‌رسد.

این تغییر برای پتروشیمی‌های ایران یک پیام مهم دارد. مزیت خوراک ارزان همچنان یک امتیاز بزرگ است، اما دیگر نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت باشد. شرکتی که فقط بر افزایش حجم تولید محصولات عمومی مانند گذشته تکیه کند، ممکن است با بازاری مواجه شود که ظرفیت تولید دارد، اما قدرت قیمت‌گذاری ندارد.

برنده‌های آینده پتروشیمی، الزاماً بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نخواهند بود؛ شرکت‌هایی خواهند بود که بتوانند زنجیره ارزش خود را کامل‌تر کنند، به سمت محصولات تخصصی‌تر حرکت کنند و نیازهای جدید بازار را بشناسند.

شاید بزرگ‌ترین ریسک پیش روی پتروشیمی ایران نه کمبود خوراک باشد و نه حتی محدودیت‌های صادراتی؛ بلکه ماندن در مدلی است که زمانی موفق بود، اما بازار جهانی دیگر با همان قواعد گذشته حرکت نمی‌کند.

پیام بازار روشن است؛ دوران فقط بیشتر تولید کردن به پایان رسیده است؛ در نسل جدید رقابت پتروشیمی، برنده کسی است که هوشمندانه‌تر تولید کند، نه صرفاً بیشتر.