به گزارش نفت آرا، بسته شدن تنگه هرمز بار دیگر وابستگی عمیق اقتصاد جهان به این آبراه باریک در خروجی خلیج فارس را آشکار کرده است. اکنون نزدیک به سه ماه از آغاز درگیری ایران می‌گذرد، درگیری که ترکش‌های آن تنگه هرمز را نیز هدف قرار داد، شاهراهی که در شرایط عادی حدود یک‌پنجم گاز طبیعی مایع (LNG) و فرآورده‌های نفتی جهان از آن عبور می‌کند.
همزمان افزایش بهای انرژی شاید تنها نخستین نشانه بحران جهانی گسترده‌تر باشد. علیرغم آتش‌بس میان ایران و آمریکا، ادامه انسداد تنگه هرمز عرضه مجموعه‌ای از مواد حیاتی، اما کمتر مورد توجه اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داده؛ موادی که در زنجیره تولید پس از سوخت‌های فسیلی قرار می‌گیرند، از جمله گوگرد، هلیوم، نیتروژن، آلومینیوم و پلاستیک.
اگر این کمبود‌ها را در طول زنجیره‌های تامین دنبال کنیم، روشن می‌شود که تقریبا هیچ کالایی از پیامد‌های این درگیری مصون نیست. از نوشابه‌های رژیمی گرفته تا صنعت نیمه‌هادی‌ها و بسیاری از صنایع دیگر، آثار این بحران احتمالا مدت‌ها پس از بازگشایی تنگه هرمز نیز در سراسر جهان احساس خواهد شد.
گوگرد
فارین پالسی در ادامه یادداشت خود آورد: در فرآیند پالایش نفت و گاز طبیعی، ناخالصی‌های گوگردی جدا شده و به اسید سولفوریک تبدیل می‌شوند؛ ماده‌ای که به دلیل نقش بنیادینش در صنایع مختلف، «پادشاه مواد شیمیایی» نام گرفته است. در این میان چین، بزرگ‌ترین واردکننده گوگرد و صادرکننده اسید سولفوریک جهان، از اول ماه مه بخش عمده صادرات اسید سولفوریک خود را برای حفظ ذخایر داخلی متوقف کرد.
مینا چوهان، رئیس بخش تحقیقات گوگرد و اسید سولفوریک فعال در موسسه آرگوس مدیا، به فارن پالیسی گفته که مهم‌ترین مقاصد صادراتی این ماده شامل شیلی، وابسته به اسید سولفوریک در صنعت مس؛ اندونزی، با صنعت رو به رشد نیکل و همچنین مراکش و عربستان سعودی هستند که از این ماده برای فرآوری فسفات استفاده می‌کنند. همزمان خاورمیانه همچنین صادر کننده بیش از ۹۰ درصد گوگرد قاره آفریقا است.
تولید فلزات
این نشریه در ادامه خاطر نشان کرد: اسید سولفوریک ماده‌ای کلیدی در فرآوری مواد معدنی راهبردی همچون نیکل، مس و کبالت است. اندونزی، بزرگ‌ترین تولیدکننده نیکل جهان، حدود ۷۵ درصد گوگرد مورد نیاز خود را از خاورمیانه تامین می‌کند. با این حال از ماه آوریل، چندین واحد فرآوری نیکل در این کشور ناچار شدند تولید خود را محدود کنند. اسید سولفوریک همچنین برای معادن مس که از فناوری استخراج برای فرآوری سنگ‌های اکسیدی استفاده می‌کنند، ضروری است.
ممنوعیت صادرات اسید سولفوریک چین بیشترین تاثیر را بر جمهوری دموکراتیک کنگو، دومین تولیدکننده بزرگ مس جهان، و شیلی خواهد داشت. شیلی سالانه حدود ۱.۱ میلیون تن مس تصفیه‌شده را از طریق فرآیندی موسوم به «لیچینگ» تولید می‌کند که وابستگی شدیدی به این ماده دارد. در این میان صنعت استخراج کبالت در آفریقا نیز به شدت به واردات مواد شیمیایی مبتنی بر گوگرد وابسته است.
باتری‌ها
به نوشته فارین پالسی اسید سولفوریک در فرآوری سنگ معدن نیکل و تولید «رسوب هیدروکسید مخلوط» (MHP)، یکی از مواد اولیه اصلی باتری‌های لیتیوم-یونی، کاربرد دارد. اسید سولفوریک و متابی‌سولفیت سدیم، یکی دیگر از مشتقات گوگرد، در تولید مس کاتدی و هیدروکسید کبالت استفاده می‌شوند؛ دو ماده‌ای که نقش مهمی در ساخت باتری‌های قابل شارژ دارند. در نتیجه، محدودیت عرضه گوگرد می‌تواند تولید باتری خودرو‌های برقی را با چالش مواجه کند.
با این حال، فعالان صنعت در شرق آسیا معتقدند که افزایش نااطمینانی نسبت به سوخت‌های فسیلی در نهایت به سود صنعت خودرو‌های برقی تمام خواهد شد.
کود‌های شیمیایی
بسیاری از کود‌های کشاورزی حاوی گوگرد هستند؛ عنصری ضروری برای رشد گیاهان. اما از آنجا که استفاده صنعتی از گوگرد، مانند ذوب مس و تولید نیکل، ارزش اقتصادی بیشتری نسبت به تولید کود دارند، تولیدکنندگان کود خود را در انتهای صف تامین این ماده می‌بینند. ویجی چاکراوارتی، مدیر ارشد ریسک شرکت لوئی دریفوس، در این باره به فایننشال تایمز گفته که صنعت کودسازی عملا در اولویت آخر دریافت گوگرد قرار گرفته است.
هلیوم
هلیوم عمدتاً به عنوان محصول جانبی استخراج گاز طبیعی تولید می‌شود. پیش از آغاز درگیری‌ها، قطر یکی از مهم‌ترین مراکز تولید هلیوم جهان بود و حدود یک‌سوم عرضه جهانی این گاز را تامین می‌کرد. به ادعای فارین پالسی پس از حمله ایران به تاسیسات راس لفان – بزرگ‌ترین مجتمع تولید LNG جهان – شرکت دولتی قطر انرژی تولید خود را متوقف و برآورد کرد که صادرات سالانه هلیوم این کشور ۱۴ درصد کاهش خواهد یافت. در مجموع، جنگ با ایران تاکنون موجب اختلال در حدود ۳۵ درصد از عرضه جهانی هلیوم شده است.
این نشریه در ادامه آورد: هلیوم باید به صورت مایع و در مخازن برودتی بسیار پیشرفته‌ای که دمای آنها نزدیک به صفر مطلق نگه داشته می‌شود، حمل شود. برخلاف نفت خام که امکان ذخیره‌سازی چندساله دارد، هلیوم مایع تنها چند هفته یا چند ماه در مخزن باقی می‌ماند و سپس به تدریج تبخیر می‌شود.
تراشه‌های نیمه‌هادی
هلیوم یکی از مواد حیاتی در فرآیند تولید تراشه است، زیرا در مراحل مختلف ساخت، به ویژه برای خنک‌سازی ویفر‌های نیمه‌هادی – پایه اصلی تولید تراشه‌ها – مورد استفاده قرار می‌گیرد. براساس برآورد شرکت پژوهشی IDTechEx، تقاضای صنعت جهانی نیمه‌هادی برای هلیوم تا سال ۲۰۳۵ بیش از پنج برابر خواهد شد. از منظری دیگر تراشه‌های نیمه‌هادی برای تولید تجهیزات الکترونیکی، سامانه‌های موشکی و همچنین زیرساخت‌های هوش مصنوعی اهمیت حیاتی دارند.
کره جنوبی، که میزبان برخی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان تراشه جهان است، اعلام کرده ذخایر هلیوم این کشور دست‌کم تا ماه ژوئن پاسخگوی نیاز صنایع خواهد بود؛ موضوعی که تا حدی نگرانی‌ها درباره اختلال در زنجیره تامین را کاهش داده است. با این حال، شرکت‌های تولیدکننده تراشه احتمالا ناچار خواهند شد راهکار‌های جدیدی برای کاهش ریسک کمبود هلیوم اتخاذ کنند.
بادکنک‌ها
در کانادا، افزایش قیمت هلیوم صنعت بادکنک‌های جشن و مهمانی را تحت فشار قرار داده است. با این حال، برخی تامین کنندگان به راه‌حل‌های خلاقانه روی آورده‌اند. فروشگاه Balloon Bar YQR در شهر رجاینا به استفاده از محصولات بادشده با هوا که دوام بیشتری دارند روی آورده و مالک آن اعلام کرده که تنها در صورتی دوباره به استفاده از «منبعی محدود» مانند هلیوم بازخواهد گشت که قیمت آن مقرون‌به‌صرفه شود.
دستگاه‌های MRI
به نوشته فارین پالسی حدود ۲۵ درصد هلیوم جهان برای خنک‌سازی آهنربا‌های ابررسانا در دستگاه‌های تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) مصرف می‌شود. در واکنش به کمبود‌های پیشین هلیوم، مهندسان تلاش کرده‌اند دستگاه‌های MRI بدون نیاز به هلیوم طراحی کنند، اما این فناوری هنوز به‌طور گسترده مورد استفاده قرار نگرفته است.
نیتروژن
نیتروژن فراوان‌ترین گاز موجود در جو زمین است، اما در حالت طبیعی عمدتا غیرفعال بوده و برای مصارف کشاورزی و صنعتی کاربرد مستقیمی ندارد. این گاز باید طی فرآیند‌های صنعتی به ترکیبات قابل استفاده‌ای همچون آمونیاک تبدیل شود؛ فرآیند‌هایی که بخشی مهم از آنها در منطقه خلیج فارس انجام می‌گیرد.
آمونیاک
فرآیند «هابر-بوش» نیتروژن موجود در جو را به آمونیاک تبدیل می‌کند، اما این فرآیند به هیدروژن، حرارت و فشار بالا نیاز دارد. هیدروژن به‌عنوان محصول جانبی استخراج گاز طبیعی تولید می‌شود و خود گاز طبیعی نیز انرژی لازم برای ایجاد حرارت و فشار مورد نیاز این فرآیند را تامین می‌کند. به همین دلیل، تاسیسات استخراج گاز طبیعی در قطر و ایران از تولیدکنندگان مهم آمونیاک جهان به شمار می‌روند.
از منظری دیگر حدود ۷۰ درصد آمونیاک تولیدی جهان در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، اما کاربرد‌های صنعتی آن بسیار گسترده و شامل تولید مواد شوینده، مواد منفجره، رنگ‌ها و سامانه‌های سرمایش صنعتی می‌شود.
کود‌های نیتروژنی
کود‌های مبتنی بر آمونیاک، که منبع اصلی نیتروژن مورد نیاز گیاهان هستند، غذای حدود نیمی از جمعیت جهان را تامین می‌کنند. آمونیاک گازی به‌تنهایی نیز می‌تواند برای محصولاتی مانند ذرت به‌عنوان کود استفاده شود. به‌طور معمول حدود ۲۹ درصد آمونیاک بی‌آب جهان از کشور‌های حاشیه خلیج فارس تامین می‌شود. بخش عمده آمونیاک به اوره تبدیل خواهد شد؛ کود جامدی که حدود دو سوم عرضه جهانی آن از کشور‌های خلیج فارس سرچشمه می‌گیرد.
حال مسدود شدن مسیر‌های کشتیرانی و توقف تولید گاز طبیعی باعث شده که «زیربنای امنیت غذایی فردا با سرعتی نگران‌کننده در حال فرسایش باشد». اوره علاوه بر کشاورزی، در بسیاری از محصولات مراقبت از پوست و همچنین در تولید چسب‌ها کاربرد دارد.
آلومینیوم
کشور‌های حاشیه خلیج فارس حدود یک‌دهم تولید جهانی آلومینیوم را در اختیار دارند. تولید آلومینیوم فرآیندی بسیار انرژی‌بر است و وابستگی زیادی به سوخت‌های فسیلی دارد. امروزه علاوه بر اختلال در حمل‌ونقل این فلز، برخی کارخانه‌های آلومینیوم منطقه نیز به واسطه تنش‌ها آسیب‌های قابل توجهی دیده‌اند.
قوطی‌های نوشابه
در این میان هند با کمبود نوشابه رژیمی کوکاکولا (Diet Coke) مواجه شده، زیرا این محصول در هند تنها در قوطی‌های آلومینیومی عرضه می‌شود؛ در حالی که بسیاری از نوشابه‌های دیگر در بطری‌های پلاستیکی نیز به فروش می‌رسند.
توزیع‌کنندگان کوکاکولا به رویترز گفته‌اند که شرکت ناچار شده سهمیه‌بندی عرضه را اجرا و برخی سفارش‌ها را به‌طور کامل تامین نکند. این وضعیت موجی از طنز‌های اینترنتی درباره زندگی بدون نوشابه رژیمی و پیشنهاد بسته‌بندی‌های جایگزین را به راه انداخته است.
ساخت‌وساز
به نوشته فارین پالسی آلومینیوم در تولید سقف‌ها، لوله‌ها، قاب پنجره‌ها و بسیاری از مصالح ساختمانی کاربرد دارد. در آمریکا، جایی که صنعت ساخت‌وساز پیش از این نیز با افزایش هزینه‌ها ناشی از تعرفه‌ها، نرخ‌های بالای بهره و کمبود نیروی کار روبه‌رو بود، شرکت‌ها اکنون ناچارند شوک‌های جدید ناشی از زنجیره تامین را نیز تحمل کنند. در نتیجه، برخی پروژه‌های آینده ممکن است با تاخیر مواجه شوند یا حتی به‌طور کامل لغو گردند.
خودرو‌ها
کمبود آلومینیوم به طور مشخص صنعت خودروسازی آسیا را تحت تاثیر قرار داده؛ منطقه‌ای که وابستگی زیادی به واردات از خلیج فارس دارد. براساس اعلام گروه لابی خودروسازان ژاپنی، حدود ۷۰ درصد واردات آلومینیوم ژاپن از خاورمیانه تامین می‌شود. شرکت تویوتا، بزرگ‌ترین خودروساز جهان، اعلام کرده که از آغاز درگیری‌ها تاکنون بیش از ۳.۵ میلیارد دلار زیان متحمل شده؛ زیانی که ناشی از افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، سوخت و مواد اولیه و همچنین کاهش فروش بوده است.
سرامیک
پروپان و گاز طبیعی برای گرم کردن کوره‌های صنعتی مورد استفاده در تولید حدود ۸۰ درصد سرامیک‌های هند به کار می‌روند؛ صنعتی ۶ میلیارد دلاری که محصولاتی همچون کاشی، سرویس‌های بهداشتی، وان حمام و سایر محصولات مشابه را تولید می‌کند. شهر موربی در هند دومین قطب بزرگ تولید سرامیک جهان است و حدود یک‌چهارم محصولات خود را به خاورمیانه و اروپا صادر می‌کند.
حالا کمبود سوخت‌های فسیلی باعث شده از ۱۷ مارس تا اول مه حدود ۴۵۰ شرکت از مجموع بیش از ۶۰۰ شرکت سرامیک‌سازی موربی فعالیت خود را متوقف کنند. اگرچه بخش بزرگی از این صنعت دوباره فعالیت خود را از سر گرفته، اما اکنون با افزایش هزینه‌های بیمه و تولید روبه‌رو است.
نفتا
نفتا مایعی هیدروکربنی است که از نفت خام به دست می‌آید و در تولید اتیلن و پروپیلن، دو ماده اصلی صنعت پلاستیک، کاربرد دارد. سال گذشته حدود ۷۰ درصد نفتای مصرفی آسیا از تنگه هرمز عبور کرد و از زمان آغاز بحران، قیمت نفتا در آسیا تقریبا دو برابر شده است. در شمال‌غرب اروپا نیز قیمت نفتا از حدود ۵۶۰ دلار به ازای هر تن در ماه فوریه به بیش از ۹۰۰ دلار در آوریل افزایش یافته است. تولیدکنندگان آمریکایی کمتر در معرض این بحران قرار دارند، زیرا بیشتر از اتان  که جایگزینی ارزان‌تری است، استفاده می‌کنند.