به گزارش«نفت ما»، طرح اتصال کارت سوخت به کارت بانکی که حدود چهار سال قبل با هدف کاهش هزینه‌های صدور کارت‌های مجزا، توزیع عادلانه‌تر یارانه سوخت و جلوگیری از قاچاق سوخت قرار بود اجرا شود؛ امروز مبتنی بر جزء ۲ بند «ت» تبصره ۳ قانون بودجه سال ۱۴۰۴ که وزارت نفت را مکلف کرده از طریق شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی ایران و با همکاری بانک مرکزی، زیرساخت‌های فنی لازم را برای اتصال سهمیه سوخت به کارت‌های بانکی صاحبان خودرو فراهم کند.

پیش‌تر محسن جوهری، کارشناس حوزه انرژی، در گفت‌وگو با «نفت ما» درباره این طرح گفته بود: از نظر من این طرح با چند چالش جدی روبه‌روست. نخستین چالش، وضعیت زیرساخت‌های فنی کشور است وچالش دیگر، ایجاد بازار سیاه ثانویه و نحوه اجرای این طرح است که احتمال نوسانات در حوزه بنزین و آثار روانی آن بر تورم، می‌تواند چالش‌های زیادی ایجاد کند. از سوی دیگر، ممکن است مشکلاتی در حوزه حمل‌ونقل عمومی به وجود بیاید و باید مشخص شود برای تاکسی‌های اینترنتی و وانت‌بارها چه سازوکاری در نظر گرفته شده است. اگر قرار باشد دوباره به این گروه‌ها سهمیه مازاد اختصاص داده شود، همان مسیر ایجاد رانت و امکان خرید و فروش سهمیه بار دیگر تکرار خواهد شد».

حالا هادی محضرنیا، مجری طرح انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی از آغاز اجرای آزمایشی این طرح در تعدادی از جایگاه‌های سوخت تهران خبر داده و در گفت‌وگو با «ایسنا» اظهار کرده است: «باوجود شرایط خاص کشور، تلاش می‌کنیم اجرای این طرح برای خودروهای سواری تا اواسط یا اواخر پاییز به صورت سراسری محقق شود».

این در حالیست که همچنان انتقادهای متعددی نسبت به اجرای این طرح مطرح است و با وجود وعده مسئولان برای اجرای سراسری آن تا پاییز، برخی فعالان این حوزه موفقیت آن را با تردید مواجه می‌دانند.

اصلاح نظام سوخت فراتر از اتصال به کارت بانکی

شاپور نوری، نایب‌رئیس کانون انجمن‌های صنفی جایگاه‌های سوخت کشور، با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های بانکی اظهار کرد: «شرایط فعلی شبکه بانکی، مورد تأیید بسیاری از کارشناسان نیست و اعتماد کافی نسبت به پایداری این زیرساخت‌ها وجود ندارد. به نظر می‌رسد بهتر بود اجرای چنین طرحی به زمانی موکول می‌شد که کشور در شرایط عادی قرار داشته باشد و هیچ‌گونه تهدید یا فشار غیرمتعارفی متوجه زیرساخت‌ها نباشد. در شرایط کنونی، اجرای این طرح را چندان مناسب نمی‌دانم و نسبت به موفقیت آن تردیدهای جدی وجود دارد».

وی با تأکید بر اینکه اصلاح نظام توزیع سوخت ضرورتی انکارناپذیر است، افزود: «این اصلاح نباید صرفاً به اتصال سهمیه سوخت به کارت بانکی محدود شود، بلکه باید با هدف توزیع عادلانه یارانه، کاهش قاچاق، مدیریت مصرف و افزایش کارایی نظام توزیع سوخت طراحی شود».

 

کد ملی به جای کارت سوخت

نوری با اشاره به طرح پیشنهادی خود گفت: «به جای آنکه سهمیه بنزین به کارت سوخت خودرو اختصاص یابد، می‌توان آن را بر اساس کد ملی هر شهروند تعریف کرد تا همه افراد، صرف‌نظر از اینکه مالک خودرو هستند یا خیر، از یارانه انرژی بهره‌مند شوند. در این مدل، سرپرست خانوار نیز امکان تجمیع سهمیه اعضای خانواده را خواهد داشت».

وی با بیان اینکه استفاده از کارت بانکی لزوماً بهترین راهکار نیست، ادامه داد: «می‌توان در جایگاه‌های سوخت از ابزارهای احراز هویت مانند کارت ملی استفاده کرد تا پس از تأیید هویت، سهمیه فرد به‌صورت سیستمی کسر و هزینه سوخت نیز مستقیماً به حساب جایگاه واریز شود. به این ترتیب، نیازی به درگیر شدن حساب بانکی افراد در فرآیند سوخت‌گیری نخواهد بود و نگرانی‌های مربوط به امنیت اطلاعات بانکی نیز کاهش می‌یابد».

نایب‌رئیس کانون انجمن‌های صنفی جایگاه‌های سوخت کشور یکی از خلأهای نظام فعلی را بی‌بهره ماندن افراد فاقد خودرو از یارانه سوخت دانست و تصریح کرد: «در این مدل، افرادی که خودرو ندارند نیز می‌توانند پس از احراز شرایط، معادل ریالی سهمیه خود را دریافت کنند که علاوه بر تحقق عدالت، زمینه شکل‌گیری بازار غیررسمی خرید و فروش سهمیه را نیز از بین می‌برد».

وی در ادامه با تأکید بر اینکه اصلاح نظام توزیع بدون اصلاح الگوی مصرف نتیجه مطلوبی نخواهد داشت، گفت: «اصلاح تدریجی قیمت سوخت باید همزمان با نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، به‌ویژه خودروهای فرسوده و پرمصرف، دنبال شود؛ زیرا صرف افزایش قیمت، بدون ارتقای کیفیت ناوگان، تأثیر پایداری بر کاهش مصرف نخواهد داشت».

نوری خاطرنشان کرد:« اجرای چنین مدلی می‌تواند به توزیع عادلانه‌تر یارانه سوخت، کاهش قاچاق و حذف بازار غیررسمی خرید و فروش سهمیه، تسهیل فرآیند سوخت‌گیری و در نهایت افزایش کارایی نظام توزیع سوخت منجر شود».

اجرای این طرح به نارضایتی مردم منجر می‌شود

یکی از جایگاه‌داران سوخت که نخواست نامش ذکر شود نیز در گفت‌وگو با «نفت ما» با اشاره به نگرانی‌های موجود درباره اجرای این طرح گفت: «با توجه به سابقه اختلال و حتی هک شدن برخی سامانه‌های بانکی، نگرانی جدی درباره پایداری زیرساخت‌ها وجود دارد. اگر شبکه بانکی یا سامانه‌های مرتبط از دسترس خارج شوند، جایگاه‌ها با مشکلات گسترده‌ای در ارائه خدمات مواجه خواهند شد».

وی افزود: «متأسفانه تاکنون نظر جایگاه‌داران در این مورد، چندان مورد توجه قرار نگرفته است. شاید تصور بر این باشد که اتصال سهمیه سوخت به کارت بانکی می‌تواند مصرف بنزین را کاهش دهد، اما از نظر من این نگاه اشتباه است. حتی نظام سهمیه‌بندی و سامانه هوشمند سوخت نیز با ایرادهایی همراه است».

این جایگاه‌دار در تشریح تبعات احتمالی اجرای طرح اظهار کرد: «هم‌اکنون نیز خودروها گاهی حدود ۱۵ دقیقه در صف منتظر می‌مانند تا به نازل برسند و در همین مدت چند لیتر بنزین درجا مصرف می‌کنند. اگر قرار باشد فرآیند سوخت‌گیری با اتصال به کارت بانکی، پاسخ‌گویی سامانه و تأیید تراکنش‌های بانکی طولانی‌تر شود، زمان هر سوخت‌گیری از حدود دو دقیقه به ۱۰ دقیقه یا حتی بیشتر افزایش خواهد یافت».

وی خاطرنشان کرد: «این اتلاف سوخت ناشی از ماندن خودروها در صف، به‌مراتب خسارت بیشتری نسبت به میزانی دارد که از محل قاچاق سوخت عنوان می‌شود. علاوه بر این، اجرای چنین طرحی می‌تواند نارضایتی گسترده‌ای در میان مردم ایجاد کند».