به گزارش «نفت ما»، مدیریت گازهای همراه و فلر در ایران همواره یکی از موضوعات مهم صنعت نفت و گاز کشور بوده که از جنبه‌های اقتصادی، فنی و زیست‌محیطی اهمیت بالایی دارد. سوزاندن گازهای همراه در کشورهایی که برای تأمین انرژی با محدودیت و ناترازی روبه‌رو هستند، علاوه بر آثار مخرب زیست‌محیطی، به معنای از دست رفتن منبعی قابل‌توجه از انرژی است. در حالی که بازیابی بخشی از این گازها می‌تواند در مقیاس چندین میلیون مترمکعب در روز به عرضه گاز کشور اضافه کند.

اهمیت این موضوع تنها به افزایش عرضه گاز محدود نمی‌شود؛ گازهای همراه می‌توانند به عنوان خوراک صنایع پتروشیمی، سوخت نیروگاه‌ها یا حتی برای تزریق به مخازن نفتی مورد استفاده قرار گیرند.

ایران در کنار بزرگ‌ترین فلرکنندگان جهان

طبق اخبار رسمی وزارت نفت، ظرفیت جمع‌آوری گازهای مشعل حدود ۳۳۰ میلیون فوت مکعب در روز برآورد شده و به گفته شرکت ملی نفت ایران، حدود ۹ میلیون مترمکعب گازهای فلر، جمع‌آوری شده که از این مقدار، حدود هفت میلیون مترمکعب مربوط به گازهای همراه نفت و دو میلیون مترمکعب مربوط به گازهای مشعل بوده است.

اگرچه ایران در سال‌های اخیر با اجرای پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه در غرب کارون، توسعه تأسیسات NGL، کاهش فلرینگ در پارس‌جنوبی و واگذاری گازهای فلری به بخش خصوصی تلاش کرده است حجم گازسوزی را کاهش دهد، اما آمارهای بین‌المللی نشان می‌دهد که این پدیده همچنان در مقیاس قابل‌توجهی ادامه دارد.

بر اساس گزارش بانک جهانی، ایران همچنان یکی از بزرگ‌ترین فلرکنندگان گاز در جهان به شمار می‌رود و در رتبه دوم پس از روسیه و پیش از عراق قرار دارد. بررسی داده‌های جهانی نشان می‌دهد که میزان گازسوزی در مشعل‌ها در سال‌های اخیر روندی افزایشی داشته است.

بالاترین سطح گازسوزی در شش سال گذشته

طبق داده‌های بانک جهانی، میزان گازسوزی در مشعل‌ها در سطح جهان در سال ۲۰۲۵ به بالاترین سطح خود در شش سال گذشته رسیده که عمدتاً ناشی از رشد این پدیده در روسیه و ایران بوده است. براساس این گزارش، میزان گازسوزی از سال ۲۰۲۲ تاکنون روندی صعودی داشته و به ۱۶۷ میلیارد مترمکعب رسیده است.

نکته قابل‌توجه آن است که ارزش این گازسوزی معادل هدررفت حدود ۵۴ میلیارد دلار گاز برآورد می‌شود که با نرخی سریع‌تر از رشد تولید نفت افزایش یافته است.

آثار این پدیده در حوزه زیست‌محیطی نیز قابل‌توجه است. براساس آخرین آمار رسمی بانک جهانی، فلرینگ گاز در سال ۲۰۲۴ منجر به انتشار حدود ۳۸۹ میلیون تن دی‌اکسیدکربن شده است. در حالی که حجم گاز سوزانده‌شده در مشعل‌ها در سال ۲۰۲۵ به ۱۶۷ میلیارد مترمکعب رسیده، هنوز آمار نهایی میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از این حجم گازسوزی منتشر نشده است، با این حال انتظار می‌رود این شاخص نیز روندی افزایشی داشته باشد.

نیمی از فلرینگ جهان در دست چندکشور نفتی

در میان کشورها، سهم چند تولیدکننده بزرگ نفت از گازسوزی جهانی بسیار بالا است. بر اساس داده‌های این گزارش، روسیه، ایران و عراق در مجموع حدود ۸۴ میلیارد مترمکعب گاز را در سال ۲۰۲۵ سوزانده‌اند که نزدیک به نیمی از کل گازسوزی جهان را تشکیل می‌دهد.

روزنامه روسی «ودوموستی دیلی» نیز اوایل ماه جاری با استناد به داده‌های سازمان آمار رسمی روسیه گزارش داده است که در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۵.۱ میلیارد مترمکعب گاز همراه نفت در این کشور سوزانده شده که نسبت به سال ۲۰۲۴ افزایش ۶.۸ درصدی را نشان می‌دهد. با در نظر گرفتن این آمار می‌توان نتیجه گرفت که سهم ایران و عراق در مجموع حدود ۵۹ میلیارد مترمکعب است که بیش از یک‌سوم فلرینگ جهان را به خود اختصاص می‌دهد.

 

هزینه حذف فلرینگ در جهان

بنا بر اعلام بانک جهانی، ۹ کشور شامل روسیه، ایران، عراق، ونزوئلا، مکزیک، لیبی، الجزایر، نیجریه و ایالات‌متحده، بیش از چهارپنجم کل گازسوزی جهان را به خود اختصاص داده‌اند، در حالی که به طور تقریبی نیمی از نفت جهان را تولید می‌کنند. در قاره آفریقا نیز کشورهایی مانند لیبی، الجزایر و نیجریه در مجموع بیش از ۲۵ میلیارد مترمکعب گاز را در سال ۲۰۲۵ می‌سوزانند، در حالی که هم‌زمان با کمبود زیرساخت‌های انرژی و برق مواجه‌اند.

برآوردهای بانک جهانی نشان می‌دهد حذف کامل فلرینگ در جهان نیازمند سرمایه‌گذاری بین ۷۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار است؛ رقمی که از نظر اقتصادی کمتر از دو برابر ارزش سالانه گازهای هدررفته در مشعل‌هاست و نشان می‌دهد مهار این پدیده از نظر اقتصادی کاملاً توجیه‌پذیر است.

به گزارش«نفت ما»، با نگاهی به آمارها می‌توان دریافت که پدیده فلرینگ در ایران همچنان یکی از چالش‌های ساختاری صنعت نفت به شمار می‌رود. این در حالی است که کشور در فصل سرد سال با ناترازی شدید گاز و محدودیت تأمین برای بخش خانگی و صنعتی مواجه می‌شود و میزان ناترازی در برخی روزها در فصول سرد سال  به ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز می‌رسد. در چنین وضعیتی باید آسیب‌های ناشی از جنگ را نیز در نظر گرفت که به از دست رفتن روزانه حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز منجر شده و اثرات آن امروز در حوزه برق و کمبود آن نمایان است.

ایران چرا هنوز فلر می‌سوزاند؟

ایران همچنان به فلرسوزی ادامه می‌دهد، زیرا بخش قابل‌توجهی از میادین نفتی کشور قدیمی هستند و زیرساخت‌های لازم برای جمع‌آوری، انتقال و فرآورش گازهای همراه نفت در آن‌ها به‌طور کامل توسعه نیافته است. از سوی دیگر، تحریم‌ها دسترسی به سرمایه، فناوری و تجهیزات موردنیاز مانند کمپرسورها و واحدهای فرآورش را محدود کرده و باعث تأخیر در اجرای پروژه‌های جمع‌آوری گازهای مشعل شده است. همچنین پراکندگی جغرافیایی برخی فلرها و حجم نسبتاً کم گاز در بعضی میادین، توجیه اقتصادی اجرای پروژه‌ها را دشوار کرده و در نهایت، طی سال‌های گذشته اولویت سیاست‌گذاری بیشتر بر افزایش تولید نفت متمرکز بوده تا بازیافت و بهره‌برداری از گازهای همراه.

فلرسوزی؛ یکی از بزرگ‌ترین تناقض‌های امنیت انرژی ایران

اگرچه در این حوزه پروژه‌هایی هم انجام شده، اما تداوم جایگاه ایران در میان بزرگ‌ترین فلرکنندگان جهان نشان می‌دهد که هنوز فاصله زیادی میان ظرفیت بالقوه جمع‌آوری گازهای همراه و وضعیت فعلی وجود دارد.

در حالی که ایران هر سال میلیاردها مترمکعب گاز همراه نفت را در مشعل‌ها می‌سوزاند، در فصول سرد با کسری گاز، قطع گاز صنایع و حتی نیاز به واردات یا سوآپ گاز از کشورهای همسایه مواجه است؛ وضعیتی که فلرسوزی را به یکی از بزرگ‌ترین تناقض‌های امنیت انرژی ایران تبدیل کرده است. از این رو کاهش گازسوزی را نباید تنها به عنوان یک ضرورت زیست‌محیطی در نظر گرفت، بلکه باید آن را ابزاری مهم برای بهبود تراز انرژی کشور و کاهش فشار بر شبکه گاز در دوره‌های اوج مصرف دانست.